‘Het lukt me niet de juiste woorden te vinden bij wat ik doe.’ Een uitspraak die ik vaak hoor én begrijp als iemand teksthulp zoekt (vooral van zzp’ers die een eigen website gaan maken). Ik kan hier een hele schrijftraining voor je uitwerken, de verleiding is groot. Maar ik ga inzoomen op één aspect waarvan het belang mij de laatste jaren steeds duidelijker wordt. Ik bied je een manier om meteen beter te schrijven zonder dat je ook maar één schrijftechniek hoeft toe te passen.

Het begint met een inkopper. En je weet: dat eindigt met scoren.

De woorden die je gebruikt, zeggen veel over je. Zijn (van) jou. Je taalgebruik hangt nauw samen met je identiteit. In elke reactie die geeft, elk verhaal dat je vertelt horen we hoe jij klinkt, wat jij belangrijk vindt, wat je aandacht heeft en wat niet.

De problemen beginnen wanneer we alleen al dénken aan schrijven. Dan lijkt een ander hersengebied de boel over te nemen. In dat gebied zitten woorden als ‘desalnietemin’ en voorgebakken zinnen als ‘Heeft u een tekstschrijver nodig? Dan bent u bij mij aan het juiste adres.’ Deze woorden en zinnen blokkeren de boel enorm. Hoe harder je je best doet om over die muur te klimmen naar je eigen ik, hoe hoger de bakstenen zich opstapelen.

Dit kan anders.

Waarom ‘schrijf zoals je praat’ niet werkt

Schrijf zoals je praat, is een prachtig advies. Maar het doet niet meer dan je bewust maken dat schrijven iets anders is dan ongedwongen praten. Tijdens praten heb je meerdere kansen om jezelf toe te lichten, mocht het nodig zijn. Je kunt de reactie van de luisteraar peilen, daarop antwoorden en bijsturen. Bij praten spelen ook subtielere zaken mee als intonatie, volume, je voorkomen en (als je elkaar kunt zien) lichaamstaal. Als je schrijft moet je dit daar allemaal meteen in meenemen. Lastig.

Schrijven = voelen

Hoe blijf je al schrijvende jezelf? Hoe laat in je teksten je identiteit naar voren komen? Hoe voorkom je dat je ten einde raad terugvalt op voorgebakken zinnen?

Met een eenvoudige lijn wil ik wat houvast geven.

Het is geen wonder-elixer. Je moet wel oefenen. Vooral in leren voelen. Huh, voelen? We hebben het hier toch over schrijven?

Schrijven is voelen. Voelen of er staat wat er moet staan. Of je de lezer bedient van een fijne tekst. Of het jou lekker zit, als een comfortabel kledingstuk. Is de pasvorm goed, schuurt het nog ergens? Het word je straks duidelijker.

Als je elke zin die je schrijft, benadert als een oefening om beter te schrijven, lukt je dat ook. Ik oefen nog steeds zo. Over de eenvoudigste e-mails kan ik lang doen! Dat zie je er uiteindelijk niet aan af, hoop ik, en dat is maar goed ook. Want ik wil niet dat de ontvanger afgeleid wordt door hoe ik schrijf. Ik wil dat hij mij begrijpt, een bepaald gevoel krijgt of een actie uitvoert. Daarbij wil ik klinken zoals ik ben en niet als een grammaticaboek.

Ik laat je zien wat mij daarbij helpt, zonder dat ik daar ook maar één droge schrijftechniek bij nodig heb.

Op welk punt van welke spectrum zit jij taalgebruiktechnisch?

Een woord, zin of tekst kan het wel zeggen, maar toch niet lekker zitten. Dan heb je een synoniem nodig of moet je het anders formuleren. ‘Ik weet hoe jij je klanten koestert met tekst’ wordt bijvoorbeeld ‘fan van klantgerichtheid’. Laat ik dat ene woord (koestert) toch staan, dan klink het niet zoals ik het voel. Dat luistert nauw.

Een tekst schrijven waaruit naar voren komt waar je voor staat, is balanceren op een fijne lijn. Zou je die lijn voor mij tekenen, dan kan ik exact aangeven waar op die lijn ik sta.

Dat heb ik dus maar even gedaan:

Een lijn met links Oosters en rechts Westers en ik links van het middenOp de uitersten van deze lijn staan waarden waarbinnen ik mijn weg zoek als ik blogs, webteksten en berichten op social media schrijf. Het is ook hoe ik me als persoon door het leven beweeg, geboren uit een Indonesische moeder en een Hollandse vader. Deze waarden staan symbool voor wat voor mij het belangrijkste deel is van mijn identiteit.

Een kanttekening is op zijn plaats. Het is natuurlijk niet mogelijk jezelf precies te omschrijven. Dan kom je al gauw uit in hokjes en doe je jezelf en de mensen om je heen tekort. Een plek binnen een spectrum dekt om diezelfde reden ook niet de lading. Toch gaat het je, hoop ik, houvast geven bij het schrijven van je eigen teksten.

Want…

Je zit niet meer vast zit aan teksten die je ooit ergens hebt gelezen of gehoord. Je hoeft niet meer te worstelen met een beperkte woordenschat. Je krijgt toegang tot een groeiend vocabulaire, een onuitputtelijke bron van taal dat jou recht doet.

Er ligt wel eerst een bijzondere taak voor je. Lukt het jou om waarden-sets te bepalen die voor jou overal in terugkomen? Als je weet welke waarden aan weerszijden staan en waar op de schaal jij je bevindt, komt er een nieuwe taal – je eigen vocabulaire – tot je beschikking.

Ik hoop, verwacht, dat je hiermee loskomt van specifieke woorden en kaders, en meer toegaat naar voelen welke formuleringen en welke woorden voor jou kloppen. Dat vraagt zelfonderzoek, jezelf observeren en zelfreflectie. Zie hier groot plezier in en je komt erachter.

Denkprocessen en beslissingen voor je tekst

Als schrijver sla ik geregeld mijn eigen plank mis. Dan heb ik het wel gepubliceerd, maar dan blijft er iets in mijn hoofd zeuren. Dan zit ik te ver naar links of rechts binnen mijn spectrum. Staat er toch weer ergens ‘koesteren’. Of het is bijvoorbeeld te letterlijk, waar het anekdotisch mag. Dat is de reden dat ik gepubliceerde blogs soms helemaal herschrijf of zelfs weghaal. Jij ziet als lezer alleen het residu van mijn ontelbare denkprocessen en beslissingen.

Als jij een eigen website maakt of hebt, adviseer ik je om op enig moment maar gewoon je teksten te publiceren. Je kunt altijd aanpassen of verwijderen. Je bedrijf staat niet stil, jij staat niet stil. Past de tekst je na een tijdje nog? Dat is het oefenen. Blijf spelen. In mijn geval moest er na een periode van diep zelfonderzoek zelfs een hele nieuwe huisstijl met nieuwe website komen. Dat hou je dan niet tegen. Evolutie.

Schrijven is voelen. Hoe opmerkzaam ben je? Hier kun je in oefenen, jezelf in trainen. Maar dat is voor een ander artikel.